Etik İlkeler ve Yayın Politikası

DÎVÂN, Yükseköğretim Kurulu ve TR Dizin tarafından belirlenen araştırma ve yayın etiği ilkelerini benimsemekte olup editöryal politikalarını uluslararası etik standartlarla uyumlu şekilde yürütmektedir. Dergiye DergiPark üzerinden gönderilen makaleler özgün olmalı; daha önce yayımlanmamış ve başka bir yerde değerlendirme sürecinde bulunmamalıdır.

1.Ön Editöryal Değerlendirme

Dergiye gönderilen tüm çalışmalar, öncelikle Yayın Kurulu tarafından ön incelemeye tabi tutulur. Bu aşamada çalışmalar;

• Derginin amaç ve kapsamına uygunluk,
• Özgünlük ve bilimsel katkı,
• Akademik araştırma metodolojisine uygunluk,
• Etik ve biçimsel kurallara uyum

kriterleri çerçevesinde değerlendirilir. Bu kriterleri karşılamayan çalışmalar hakem sürecine alınmadan reddedilebilir.

2.Araştırma ve Yayın Etiğine Aykırı Davranışlar

Editör ve/veya Yayın Kurulu; değerlendirme sürecinin herhangi bir aşamasında veya yayımlama sonrasında aşağıda belirtilen etik ihlallerden birinin tespiti halinde makaleyi reddetme, değerlendirme sürecini durdurma veya yayımlanmış makaleyi geri çekme hakkını saklı tutar:

• İntihal: Başkalarına ait fikir, yöntem, veri veya eserlerin uygun atıf yapılmaksızın kısmen veya tamamen sahiplenilmesi.
• Veri Sahteciliği (Falsification): Araştırma materyallerinin, süreçlerinin veya verilerinin gerçeği yansıtmayacak şekilde değiştirilmesi veya çarpıtılması.
• Veri Uydurma (Fabrication): Gerçekte var olmayan veri veya sonuçların üretilmesi ve raporlanması.
• Tekrar Yayın (Duplicate Publication): Esasen aynı içeriğin akademik yükseltme veya atama amacıyla birden fazla yayın olarak sunulması.
• Dilimleme (Salami Publication): Tek bir araştırmanın sonuçlarının, araştırmanın bütünlüğünü zedeleyecek şekilde parçalara ayrılarak ayrı yayınlar halinde sunulması.
• Haksız Yazarlık: Bilimsel katkısı bulunmayan kişilerin yazar olarak gösterilmesi; katkısı olan kişilerin dışlanması; yazar sıralamasının gerekçesiz değiştirilmesi; katkı sunmayan kişilerin nüfuz kullanarak yazarlık elde etmesi.

Etik ihlalin yayımlama sonrasında tespit edilmesi halinde, makale uluslararası geri çekme standartları doğrultusunda geri çekilebilir.

3.Diğer Etik İhlal Türleri

Yayın Kurulu, aşağıda belirtilen durumların tespiti halinde gerekli idari ve editöryal işlemleri yürütür:

• Destek alınarak yürütülen araştırmalarda destek veren kişi veya kurumların belirtilmemesi,
• Henüz yayımlanmamış tez veya çalışmaların izin alınmadan kaynak olarak kullanılması,
• İnsan veya hayvanlar üzerinde yapılan araştırmalarda etik kurallara uyulmaması,
• Hasta hakları ve gizlilik ilkelerinin ihlali,
• Biyomedikal ve klinik araştırmalarda yürürlükteki mevzuata aykırı davranılması,
• Hakem değerlendirmesine sunulan bir çalışmaya ait bilgilerin yazar izni olmaksızın paylaşılması,
• Araştırma için tahsis edilen kaynakların amacı dışında kullanılması,
• Dayanaksız veya kasıtlı etik ihlal isnatlarında bulunulması,
• Katılımcı açık rızası alınmadan veri yayımlanması,
• Gerekli kurumsal izinlerin alınmaması,
• Ulusal mevzuat veya Türkiye’nin taraf olduğu uluslararası sözleşmelere aykırı araştırma yürütülmesi,
• Bilimsel çalışmalarda elde edilen verilerin gizliliğine riayet edilmemesi,
• Akademik atama ve yükseltmelerde yanıltıcı beyanda bulunulması.

4.Etik Kurul Onayı

2020 tarihli ULAKBİM kararı doğrultusunda, insan veya hayvanlar üzerinde yürütülen araştırmalar için Etik Kurul Onayı zorunludur. Yazarlar;

• Etik Kurul Onay belgesini başvuru sırasında sisteme yüklemekle,
• Onaylayan kurulun adı, tarih ve karar numarasını makale içerisinde açıkça belirtmekle yükümlüdür. 
• Etik kurul onayı gerektirdiği halde bu belgeyi sunmayan çalışmalar hakem değerlendirmesine alınmaz.

5.Etik Kurul Onayı Gerektiren Araştırmalar

Etik Kurul Onayı aşağıdaki çalışmalar için zorunludur:

• Katılımcılardan anket, mülakat, odak grup, gözlem veya deney yoluyla veri toplanan nitel veya nicel araştırmalar,
• İnsan veya hayvanların deneysel ya da bilimsel amaçlarla kullanıldığı çalışmalar,
• İnsanlar üzerinde yürütülen klinik araştırmalar,
• Hayvanlar üzerinde yapılan araştırmalar,
• Kişisel verilerin korunması mevzuatı kapsamında yürütülen retrospektif çalışmalar.

Olgu sunumlarında Aydınlatılmış Onam Formu alındığı açıkça belirtilmelidir.

Başkalarına ait ölçek, anket veya görsellerin kullanımı için hak sahiplerinden izin alınmalı ve bu durum makalede belirtilmelidir.

Fikir ve sanat eserlerinin kullanımında telif hakları mevzuatına uyulduğu açıkça beyan edilmelidir.

6. Geri Çekme Politikası

Bir makalenin geri çekilmesi durumunda yazar, gerekçeyi açıklayan resmi bir editör mektubu ile bilgilendirilir. Aşağıdaki durumlarda ek işlemler uygulanabilir:

• İntihal: Yazarın bağlı bulunduğu kurum ve ilgili üst merciler bilgilendirilebilir ve disiplin süreci başlatılması talep edilebilir.
• Etik onay eksikliği: Gerekli izinlerin sunulması halinde makale yeniden değerlendirmeye alınabilir.
• İzinsiz veri kullanımı: Gerekli izinler sağlandıktan sonra yeniden değerlendirme yapılabilir.
• Hakem sürecinde usulsüzlük: Makale yeni hakem(ler)e gönderilir; gerekli görülürse ambargo süresi uygulanabilir.

Yayımlandıktan sonra geri çekilen makaleler elektronik arşivden kaldırılır; basılı versiyonlarda sonraki baskılarda yer almaz.

7.Hakemlik Süreci

Dergide çift kör hakemlik sistemi uygulanmaktadır. Hakem değerlendirmesi sonucunda makale:

• Kabul edilebilir,
• Revizyon talep edilebilir,
• Reddedilebilir.

Revizyon talep edilen çalışmalar, belirtilen süre içinde düzeltilmelidir. Gerekli düzeltmelerin yapılması ve hakem onayının alınmasının ardından makale yayımlanmaya hak kazanır.

Yazarlar, reddedilen makaleler için DergiPark üzerinden itiraz başvurusunda bulunabilir. İtiraz üzerine makale yeni bir hakeme gönderilebilir veya mevcut hakem tarafından yeniden değerlendirilebilir.

8.Yapay Zekanın Sorumlu Kullanımı

DÎVÂN: Disiplinlerarası Çalışmalar Dergisi, yapay zeka araçlarının akademik yazım sürecinde kullanımına dair etik ilkelere büyük önem vermektedir. Yapay zeka araçlarının kullanımı hala uluslararası yayıncılık dünyasında tartışılmakta olup, bu alandaki uygulamalar gelişmeye devam etmektedir.

Mart 2023 COPE (Committee on Publication Ethics) forum tartışmasında belirtildiği üzere, yapay zeka araçları özellikle anadili İngilizce olmayan yazarlar veya yazılı anlatım konusunda güçlük yaşayan araştırmacılar için destekleyici bir araç olarak değerlendirilebilir. Ancak bu tür kullanım bile olsa, tam şeffaflık ve açık beyan gereklidir. COPE’nin Şubat 2023 tarihli tutum belgesine göre, yapay zeka araçları yazar olarak gösterilemez. Tüm içerik —yapay zeka tarafından üretilmiş kısımlar dahil— yazar(lar)ın sorumluluğundadır. Üretilen içeriğin özgünlüğü, doğruluğu ve yayın etiğine uygunluğu yazar(lar) tarafından güvence altına alınmalıdır.

Yazarlar, makale hazırlık sürecinde herhangi bir yapay zekâ aracından (örneğin ChatGPT, Grammarly, DeepL, vs.) faydalandılarsa, bunu“yazar beyanı” kapsamında makalenin sonunda belirtilmelidirler.

9.Açık Erişim ve Ücret Politikası

Dergi tam açık erişim politikası benimsemektedir. Tüm makaleler dergi web sitesi ve DergiPark üzerinden ücretsiz olarak erişilebilir. Dergi, yazarlardan başvuru, değerlendirme veya yayımlama sürecine ilişkin herhangi bir ücret talep etmez.